Muzeum Okręgowe | Re/Wizje: Zapomniane artystki polskiego plakatu filmowego

Zapraszamy na otwarcie wystawy „Re/Wizje. Plakat filmowy polskich artystek 1954-1982”, które odbędzie się 10 kwietnia 2026 roku w Galerii Sztuki Nowoczesnej na Wyspie Młyńskiej. Ekspozycja przybliża dorobek autorek tworzących w nurcie polskiej szkoły plakatu, przywracając ich prace do publicznej świadomości i korygując dotychczasowy, zdominowany przez mężczyzn obraz historii projektowania graficznego w Polsce.

Historia polskiego plakatu drugiej połowy XX wieku często kojarzona jest głównie z nazwiskami mężczyzn. Przeglądając publikacje naukowe czy katalogi, można ulec złudzeniu, że kobiety nie brały udziału w kształtowaniu tego zjawiska. Rzeczywistość była jednak inna – od lat czterdziestych do sześćdziesiątych, a także w późniejszych dekadach, plakat uprawiało wiele artystek plastyczek. Były to absolwentki akademii sztuk pięknych w Warszawie, Krakowie oraz uczelni w Katowicach, Łodzi, Poznaniu i Gdańsku. Wiele z nich broniło dyplomy bezpośrednio w pracowniach Henryka Tomaszewskiego czy Józefa Mroszczaka.

Mimo wysokiego poziomu artystycznego ich projektów, autorki te często znikały z pola widzenia historyków sztuki w momencie zakończenia kariery, emigracji lub śmierci. Wystawa Re/Wizje ma na celu zmianę tego stanu rzeczy. W przestrzeni galerii zaprezentowane zostaną prace dwudziestu jeden artystek, a ich sylwetki i ścieżki zawodowe zostaną udokumentowane w towarzyszącym wydarzeniu katalogu.

Wybór plakatu filmowego jako głównego tematu nie jest przypadkowy. W okresie PRL-u był to gatunek niezwykle popularny i zróżnicowany formalnie. Plakat kulturalny, wolny od restrykcyjnej cenzury i wymogów komercyjnych, dawał grafikom przestrzeń do popisu inwencją i intelektem. Artystki wykorzystywały cały wachlarz rozwiązań – od malarskich „obrazów plakatowych” po nowoczesne techniki z użyciem fotografii i autorskiego liternictwa. Zestawienie ich prac z dziełami kolegów, nauczycieli czy mężów pozwala dostrzec, że tworzyły one na tym samym, wysokim poziomie warsztatowym.

Ekspozycja obejmuje 114 plakatów filmowych z lat 1954-1982. Są wśród nich zapowiedzi klasyków polskiego kina, takich jak „Kanał”, „Matka Joanna od Aniołów” czy „Niewinni czarodzieje”, a także dzieła światowej kinematografii, m.in. „Śmierć w Wenecji” czy „Nocny kowboj”. Widzowie zobaczą prace takich twórczyń jak Liliana Baczewska-Lampert, Hanna Bodnar, Ewa Frysztak czy Anna Huskowska, zestawione z plakatami Romana Cieślewicza, Wojciecha Fangora czy Waldemara Świerzego.

Tytuł wystawy sygnalizuje potrzebę korekty wiedzy i zmiany optyki w ocenie polskiego plakatu. Prace te to często autorskie interpretacje filmów, funkcjonujące jako wizualne metafory lub rebusy. Warto podkreślić, że ekspozycja wpisuje się w obchody Roku Andrzeja Wajdy, Roku Ludzi Filmu Kujaw i Pomorza oraz nawiązuje do postaci Leonarda Pietraszaka, szczególnie ważnego dla Bydgoszczy.

Kuratorką wystawy jest dr hab. Katarzyna Kulpińska, prof. UMK.